Sole fulgente Rusticus quondam sub diu venit, aristas aspiciens, et gregem, Deoque gratias agens quod tam pingues agros fecisset suos. Cum subito nubes ex ejus oculis coelum eripiunt. Intonuere poli, extemploque grando, et agris, et culminibus crepitat. Subito Agricolae obrigescuntur membra: oculos levat, videtque hic foliis carentes arbores, hinc depopulatas segetes, gregemque effusum. Haec intuens omnia oculi solvuntur lacrimis. Iunctas ille ad sidera levans manus his utitur vocibus. O Deus, tu, qui hucusque meis favisti laboribus, tu ipse nunc illorum merito mihi aufers fructum! O maledictae meae culpae, quae nunc tale mihi affertis damnum! O spes meae perditae! Evanuit tandem tempestatis fragor, eumque reliquit suum infortunium ad commiserandum, atque iram Dei pertimescendam.

O Dei Mater culpa soluta Adami, gens inimica mihi in inferos conantur me conjicere. Ad te Virgo Immaculata recurro. Tu, quae Dei Mater incedis, illos a me detrude, ne possint in me prevalere. Incute vim mihi, ut possim eos procul a me ejicere, tibique de triumpho gratias usque ad cineres agam.

Leaenam valde dolentem cum Pastor vidisset, ad ipsam accessit, trajectumque ejus pedem cernit a spina, magnum isti dolorem afferente. Hujus tactus mali commiseratione ex pede asperam traxit spinam, dein tabem inveteratam detrusit, tandemque quum foliis illius pedem ligasset, magno eam levamine affecit, paucisque diebus sanata est. Hoc pro beneficio valde se isti benevolam reddit. Accidit quondam ut Leaenae filius Pastorem in campo aggressus esset. Ille fugam captans Leaenae forte occurrit. Ad illam confugit, oravitque supplex, ut ab exertis filii dentibus ipsum liberaret. Ira incensus venit interea Leo. Mater eum orat ne Pastorem necet, sed ille supplicis Matris negligens preces avidis dentibus, fletus edentem graves, jugulat. Contra potentes confugium non esse fabula significat.

Incipit laetitia se meo vultu clarere. Iam Matris vocem, rotarumque audio fragorem, quae me jubent rus proficisci. Gaudio igitur exuberans currus gradus conscendo. Iamque pulvis rerum aspectus obducit, saxaque franguntur ferratis rotis. Auriga sella sedens prima equos cursui verbere fatigat; arboresque, et rustici asellos foeno oneratos ducentes sese meis oculis ostendunt. Iam pabula, ovesque balatu rus proximum esse mihi nunciant. Laetus ergo Aurigam acuo ad equos concitandos ut citius ad metam pervenire possim. Consumpto tandem itinere viridem attigi solum, atque ad ruris delicias fruendas cucurri.

Celeberrimos inter Poetas, qui auri aetate floruerunt, Iuvenalis etiam numeratur. Quamquam non omnes inoffenso pede possint decurri libri ejus, uti a bonis moribus abhorrentes, sententiis tamen ad mores informandos idoneis abundant. Inter quas illustrior est haec = Nobilitas sola est, atque unica Virtus = Quid enim nisi vanitas est, extra Virtutem, Nobilitas? Quam utilitatem nisi blanditiam nobis affert? Perditi verum mortales nihil nisi eam deperiunt, nescii persaepe perditionis caussam esse. Virtus unica, atque sola est nobilitas, quam contra mortales negligunt, atque contemnunt. Haec morienti consolationem affert, atque ad aethera viam facilius sternit; illa agit amaritudinem, atque desolationem, et plerosque in tartareos specus mergit. Neque enim virtus est nobilem ortum habere, haud hominem illustrat, quin videtur vitium socium sibi esse. Virtus autem, etiam absque nobilitate, virum in splendorem attollit, et summos ad gradus extulit. Quis enim tam vecors esse potest, qui hoc non sentiat? Quis qui hoc non videat? Quis qui hoc non tangat? Quantum hoc verificetur penitus inspicitur Realibus domibus, atque aedibus auratis, quibus pulcre videtur longe abesse humanitatem, affabilitatem, caeterasque Virtutes, quae aediculis pauperibus valde usitantur. In istas, qui intrat, consilium quaerens, consiliatus proficiscitur, qui levamen rogat redit laetus, nemo denique qui aliquod petens hujus domi solum attigit non satisfactus discedit. Hisce rebus quis nobilitatem potius quam Virtutem amabit? quae nihil est, nisi ignis per aethera micans, qui mortem comitem habet vitae? nisi volucer per aerem volans, qui statim ac visus fuit ab oculis se aufert? nisi umbra inanis, quae subito fugit ac inspecta? Si quis vero haec omnia inficiari vellet se inspiciat in Quintio Cincinnato, qui ab aratro fuit remotus, ut Consul fieret, atque calamitatis in tempore ut Dictator esset sancitum fuit. Se inspiciat in artis magistro, ab umile sutoris officio ad summum Reipublicae imperium exaltato. Hoc non modo a veteribus Philosophis comprobatum fuit, verum etiam a Sanctis Patribus, qui saepe hanc veritatem diligi jubent. Hoc unum denique restat, ut diligenter attendamus ne Virtutem negligemus, reminiscentes nihil praetiosius esse quam illa, et absque ea aeternam salvationem obtineri non posse.

Merito Sapientia bonis omnibus a rege Salomone fuit praeposita; nam in ipsa, quae reapse laudanda sunt, insita reperiuntur. Requidemvera si Nauta inspicitur, ipse navis cursus sapientia vertit, syrtes fugit, periclaque devitat. Si Rusticus, is debito tempore arbores disseminat, rus arat, triticumque serit. Si ad privatum hominem mens revocatur, sapientia ille res suas domesticas dirigit, agrique sui, ut fructum reddant, agit. Praetereo autem viros in publico regimine constitutos, qui ad civitatis utilitatem consilia referunt, aegestati consulunt, atque pauperos levamine afficiunt. Praetereo milites, qui sciunt vim vi repellere, cumque opus est se retro cedere. Praetereo Principes, qui regnum administrant, et subditos componunt. Praetereo denique omnia, quae vix dici potest, quam multa sint, sufficitque mihi breviter demonstrasse perutilem esse Sapientiam, atque ab omnibus diligendam.

Quocumque me verto pallidam mortis imaginem aspicio. Sed maxima amicitia illam meo sculpsit corde. Dilectum Sodalem exertis unguibus nex mihi rapuit. Proh dolor! Barbara, quae tam immature illum jugulasti. Meae domi parietes moerore lugent, et nequidquam amissi vocant amici nomen: luci moesti, lacrimant, tempusque reminiscunt, quo illo frui datum fuit. Pecudes gramina non attingunt, atque Sol nitidum tegit ferrugine caput. Nox ipsa pallentibus umbris mihi occurrit, et videtur nudis adstare lacertis, vanaque per somnia, quem avide cuperem mihi ostendere. Ast ego expergefactus, et dolore tristis frustra illum quero, iterumque iterumque nequidquam voco.

Vecors est ille qui se beatum in hunc mundum cogitat. Nihil nisi miseria hac lacrimarum valle invenitur. Oritur obitque annus, silvas frondibus frigidus December exuit; pabula virida reddit ver, aestas corpora calore fatigat; eademque semper manet fortuna fallax, subdola, et varia. Pauperes, privatique homines longe divitibus beatiores sunt. Procax austrus umilia virgulta tantummodo agitat, altas sed quercus sternit. Non exiles aediculas, sed turres superbas Dei ignis percutit. Fortuna injusta est, divitesque deprimit, et umiles sublevat. Rusticae aepulae plus quam regales convivii voluptate afficiunt. Suaviorem somnum agrestes lecti afferunt, quam molles. Placidius exiguis domibus, quam magnis incolitur, ibique nullus periclus hominis vitam insectatur. Cur igitur fortuna adversa fletur? O ter, quaterque beati qui adversi fati ictus patienter fertis! Memori numquam vos eximet aevo.

Cum quidam Iuvenis statuaria arte adhuc non bene versatus, quamvis non rudis tantum, simulacrum elaborare coepisset, illumque non tam male sculptum ei videretur, solatii gratia amicos convocat, inceptamque statuam eorum sub oculos ponit. Nonnulli inter ipsos extant, qui imperfectam esse dictitant, mendosque indicant. Haec idem sentiens, majore nisu in suam artem incumbit, simulacri errores videt, ac maxima cum diligentia in melius vertit. Denuo in certamine amicorum concursus se prosilit. Ast minime a censura reservatur. Animi se angit, sed non prosternitur. Diu, noctuque studio vacat, et exercitatione, nec frigida hiems, nec effervescens aestas ipsum ab officina detrudunt: iterumque iterumque opus expolit. Iccirco tricosi non conticescunt. Ridet ille, videtque jure dictum olim fuisse = censuram esse facilem, artem vero difficilem = Interea illos poscit an putent quae dicunt intelligere. Omnes silent, nescientes apposite dicere, aliusque post alium abit. Opus perpendit, mendumque nullum inveniens sibi congaudet, eoque magis quod gaudium assecutum esse vigiliis, laboribusque cognoscit.

O quantus animi candor, quantaque innocentia tibi fuit a Superis attributa! Cupisti alta Romae moenia incendio subvertere. O preclarum virtutis indicium! o vere memoriae digna cogitatio! Omnes illam mirantur, teque ad coeli sidera extollunt. Dii immortales tuam magnanimitatem remunerent, beatumque per aevum te efficiant. Stulti sunt qui tuam vim consequi student. Stulti sunt, qui Drusum, qui Affricanum cum te conferre audent. Omnes tu facile vincis robure, et vigore. O maxima fortitudo! o invidenda gloria! Sed tota sit tua, illaque solus fruaris, Diique ab omnibus arceant.

Verus amans nullo limite septus tenetur, ammissaque amoris materia sui numquam laxatur ipsam quaerere omni anxietate, sollicitudine, atque labore. Hoc si aliquis inficiare vellet, Iesu Matris exemplo retundetur. O vera, atque fidelis amans Maria, quam bene hoc ipsa comprobat! quo amore Filium suum Divinum prosequebatur! Non me latet quot, quantaque argumenta sui affectus toto vitae suae tempore ostendit, ast liceat inter tanta unum seligere, ut magis, magisque flammae suae dilectionis in tantum Filium praelucescant.

Iam Paschae festum appropinquat, Divinaque lex omnes ad Ierusalem vocat. Iesu Parentes legi obtemperantes illam versus proficiscuntur, longumque post iter optatum ad locum perveniunt. Cessat festum, Sancti Conjuges a civitate recedunt, suamque domum versus iter intendunt. Longo confecto itinere Iesum ammisisse cognoscunt. Quis amborum lacrimas, gemitusque explicabit? Statim pedem reprimunt, ac retro sequuntur vestigia molli arena ab ipsis signata, atque moestitia oppressi exclamant: Nate, Nate ubi es? cur nos non sequeris? qua te regione requiramus? Nate,... veni... redi. Talia ex afflicto pectore extrahentes retro iter anxie ferunt, si forte, peracta via, Filium inveniant. Interea sol ruit oceano, et sidera coelo apparentes illos ad somnum invitant. Sed quid dixi ad somnum invitare? quin eos cogunt ad cordis angores augendum.

Cum noctem omni moerore transissent citi surgunt, atque longum iter magna sollicitudine incipiunt. Qualis aerea turtur, quae comite ammissa, ut lux apparet moestas quatit pennas, atque ab una ad aliam arborem volatum ferens flebilibus querelis montes, vallesque replet. Talis Maria vultu moestissima tremulas movebat plantas. Cuique angustias sui animi pandit, et de Nato lacrimando quaerit: pastorem vidit, subito sibi congaudet at semper fallitur animique tristitia major efficitur. Tres dies, noctesque ignari consumpserunt, qualemque, ac quantum eo tempore laborem ferrent nemo explicare poterit. Quarto tandem die in Ierusalem Templo illum inveniunt. Qualia tum oscula, animique affectus fuissent non dicam. Dicam solum tanta in Filio inveniendo laetitia fuisse, quantus in ammittendo fuerat moeror.

Arbores, pabula, flores, vos ostendite mihi, ut, vestrum aspectum intuendo, persecutorem vestrum, latronemque describere possim. Vos jam video foliis, herbis, coloribusque exutos; audio glacialem sibilum hyemalis tempestatis, in vos orribiliter ruentis... At quid dixi in vos? nos etiam hyems persequitur, nos etiam frigore compressi sumus. Dominatur illa in nos, sedens solium super altum, niveumque sceptrum in nos protendit. Circum eam sedeunt frigus, turbo, ventique, numenque suum expectant, ut in nos ruant. Ah quomodo eorum crudelitatem explicem cum ad nos mactandos descendunt? bacchantur gelidi venti, candida nix se copiose profudit, totum frigus expirat. Si ad domos oculos verto, omnes video ignem quaerentes, illumque avide recipientes; si agros intueor, greges aspicio in stabulis otiose manentes, omniaque nive operta. Aestas, aestas, quo ivisti? veni ad nos fovendos, saevumque frigus a nobis arce. Abeant nives, et venti, redeant sol, et laetitia. Ovantes tum dies transibimus.

Abel, quid agis...? Expergiscere... En adest Mater tua: heu quod te sensibus carentem video, te mortali frigore sentio compressum, te morte raptum agnosco. Quare non fuit mihi datum extrema tua anhelita accipere? Mater infelix! misera Mater! Ecce te desero numquam revisurum, numquam te suaviter amplectar, numquam in te oscula dulcia figam. Dilecte Fili, tu primus dire mortis victima fuisti. Tu unicus in meis laboribus mihi eras levamen, tecum laeta horas, diesque transibam. Nunc te careo, nunc omnis voluptas a me aufertur. Abel, Abel, osculum accipe, numquam repetendum, testem mei erga te affectus. Si corpore a te abero, corde semper tecum ero. Vale, dulcissime; tui semper recordabor.

Misera infelix. Agar, quid agis? nonne vides Filium tuum? Illum non intueris siti mortis proximum? Heu, heu! equidem video, simulque ipsum auxiliare non posse cognosco. Mors veni appropinquare, at ferream falcem in me non in nato fige. Laeta illam accipiam, tantummodo Filius reservetur. Sed mors me non audit, jamque crudelem brachium extollit... Siste impia... Fili dilecte, quid agam? Sors crudelis, impia mors. Sed quid dixi? Ego sola tui angoris caussa fui, de me queri debeo. Deus immortalis, Deus omnipotens! Respice super hunc natum, misericordiarumque tuarum fontes in istum effude. Hoc sat erit: tum omnes labores cum Filio laeta perferam.

O Gloriose, Deique dilecte Sancte, ecce nos suplices ad tuos pedes prostratos, te orantes, ut nos ab omni malo defendas. Ast praesertim a peccato, summo, maximoque malo. Suplices nos ne asperneris, sed nostrae animae defensionem in te accipe. Nos istam in manus tuas reponimus, ut Deo pro nobis offeras, illumque ores, ut post obitum feliciter nos pervenire faciat in coelum ubi ipsum fruamur, et amemus in aeternum.

Iam vastus orbis est effectus, oceanoque magno divisus. Huc illuc errant belluae, aliae aeterem cantibus personare faciunt, aliae virides herbas avide carpiunt, aliae sub umbra opaca requiescunt. Ast omnes sine duce vagantur. Sed quis surgit? limus destenditur ad membra, et ossa formanda. Iam liquidus sanguis per arctas vias excurrit omnibusque artubus compartitur. Opus Dei perfecta est, et homo stat. I Adam i ad fruendas viridis, amoenaeque terrae delicias, at parum illis gaudebis. Cave a Domino Deo tuo: justus, et terribilis est; illi obtempera ni morti subjacere cupis.

Orribile quidem flebileque spectaculum oculis auribusque bellum praebet, quod inter, ubicumque intuitus vertatur, nihil adspicitur nisi fulgida, nec non terrifica arma, nisi sanguinei rivi; nihil auditur nisi gemitus miserandus obeuntium, nisi confusus proelii strepitus. At lacrymis dignior certe quidem famis est, cum pallida omnes ora gerunt, macieque confecta, cum pueri adhuc irrationales flentes parentibus cibum petunt, cum divites etiam omnia dentibus avidis aggrediunt, nihil edendum reperientes. Ast famem, bellumque haud ullo dubio superat pestilentialis aeris contagio, ob quam frater a fratre abit, paterque a filio dividitur, ob quam aedes omnes aegris, moribundisque replentur, et humus gelidis mortuisque corporibus operitur. Orribilia haec omnia sunt, et humano generi adversa; verum ne immago quidem horridae tempestatis sunt, quam in mundi fine posteri experient. Niger, maculatusque sol, sanguinea luna, regna prostrata, turres cadentes, coelum, terra, mareque turbatum hanc efficient. Ululabunt omnes lacrymas effundentes, pectusque palpitantem tundebunt. Sed impii non commovebuntur, neque ex infelici culpatum sopore excutientur. Quin alacriter ludentes coelum sordidis peccatis fatigabunt. Inter terrorem, et luctum voluptatum flumine sese immergent, blanditiosamque istius aquam usque satietatem bibent. Miseri! Clare, aperteque hoc vident. Mors ferrum terrificum magis, atque magis tum torquebit, omniaque capita metet. Ut fulgur exiens ab Oriente, et per aerem usque ad Occidentem excurrens; vel ut praeceps torrens per alta montium cacumina scatens omnia sternit: ita omnia infortunia contra mundum universum una sese effundent. Exardescet bellum, pestis, famisque orbem populabunt, terraeque motus civitates, regnaque etiam prosternet. Dies Domini tum appropinquatur. Extimescite omnes hoc scientes, vosque praecipue, qui inter ludos, et culpas vitam ducitis. Quid agetis miseri si in tartareo poenarum specu flammis circumdati fueritis? Oculos veritatis lumini aperite, corde Diabolum pellite, virtutemque in ipso statuite. Mementote Deum justum esse, malosque sine poena non linquere. Iudicandi omnes sumus, omnibusque mundus terminat. Ni solem obscuratum videbimus, lunamque sanguineam, ni pestem famemque experiemur, at morte certe rapiendi sumus. Hoc vestra mente figite, hoc recordamini...